Stok vindt niet dat zijn kompaan en hij daardoor hun werk als journalist niet konden uitvoeren. Ze reisden met de rebellen om praktische redenen. Als er ergens iets gebeurde, verlieten ze tijdelijk de groep en deden hun werk, het vastleggen van de verschrikkingen in beeld en woord. Toen een van hun begeleiders stierf in een gevecht, had Stok het moeilijk. Hij vertelt het rustig hier op deze maandagavond in debatcentrum Tumult in Utrecht, maar het heeft hem zichtbaar aangegrepen.

Stok heeft altijd de sterke drang gevoeld iets bij te dragen. Tijdens zijn studententijd in Maastricht organiseerde hij debatten en lezingen in samenwerking met ATTAC, een linksactivistische actiegroep. Hij kwam er al snel achter dat hij daarmee de wereld niet ging veranderen. Nu voert hij actie met zijn camera. Hij houdt zijn hand omhoog als hij het zegt, alsof hij het ding nog vast heeft.

Vanavond pikt hij zijn oude manier van actievoeren weer even op, doet hij met woorden hier wat hij nog veel beter kan met camera daar. Stok gelooft dat verslag doen in de internationale media van wat er gebeurt in Darfur bijdraagt aan de oplossing van het conflict, anders zou hij niet een maand zijn leven wagen in Darfur. “De media laten aan mensen hier zien wat er gebeurt daar. Die mensen kunnen de overheid onder druk zetten om iets te doen.”

Uitgerekend de organisator van het debat, projectleider Leon Willems van Radio Darfur, is daar veel terughoudener in. De taak van de journalistiek is niet het oplossen van conflicten. Bovendien heeft de internationale gemeenschap in de afgelopen zes jaar niets kunnen betekenen voor Darfur, de aandacht van de media voor het conflict ten spijt. Er spelen allerlei andere belangen dan het leed van de bevolking van Sudan, zoals olie, en die bepalen of het Westen ingrijpt of niet.

‘Zijn’ Radio Darfur maakt daarom lokale radio, voor en door Sudanezen. Alleen zou de zender in Sudan niet veilig zijn, dus zenden ze uit vanuit Nederland in samenwerking met de Wereldomroep. De in november 2008 opgerichte radiozender zendt nu 12 minuten nieuws per dag uit, in vijf talen. In de toekomst wordt dat meer. Kosten: 2 miljoen euro per jaar, waarvan de eerste drie jaar een kwart betaald wordt door de Nederlandse overheid. De rest komt van donateurs. In Nederland werken zes mensen op het kantoor, in Sudan zijn vijftig Sudanezen van allerlei gezindten opgeleid die de verslaggeving verzorgen.

Willems ziet de rol van zijn radiostation als puur faciliterend. “Mensen hebben gewoon recht op informatie. Ze kunnen de toekomst hun land niet bepalen als zeniet weten wat er zich in hun land afspeelt.” Journalisten zouden volgens Wilems bescheiden moeten zijn, meestal overschatten ze hun rol. Dat heeft hij als programmamaker en eindredacteur bij de publieke omroep wel gemerkt. “Misschien is dat wel waarom ik daar gestopt ben. Ik heb er in ieder geval geen spijt van.”

Vorige maand was hij in Tsjaad, een buurland van Darfur. daar ontmoette hij een groepje vrouwen die op zijn radiozender een reportage hadden gehoord over een man wiens dochters waren verkracht. De vrouwen waren daarop bij elkaar gaan zitten om te overleggen hoe zij zich tegen verkrachting zouden kunnen beschermen. “Dan denk ik: het project is geslaagd.” Ook fotograaf Stok heeft gemerkt dat Radio Darfur, lokaal Radio Dabanga genoemd, werkt. Iederee luistert ernaar, zegt hij. Hij kon de uitzendingen niet verstaan, maar heeft ze zo vaak gehoord dat hij het deuntje inmiddels uit zijn hoofd kent. Hij is niet te beroerd het even na te doen: “Radio Dabanga. Radio Dabanga. Radio Dabangaaaa”.

]]> http://robertbuzink.com/2009/darfur-en-het-nut-van-journalistiek-in-een-oorlogsgebied/feed/ 0 http://robertbuzink.com/2008/de-toekomst-van-de-radiojournalistiek/ http://robertbuzink.com/2008/de-toekomst-van-de-radiojournalistiek/#comments Mon, 24 Nov 2008 19:43:48 +0000 Robert Buzink http://robertbuzink.com/?p=555 Wanneer je als radioman van de publieke omroep meedoet aan een debat over de toekomst van de radiojournalistiek, krijg je een hoop gezeik over je heen. Radio 1 is veranderd, en dat kunnen luisteraars maar moeilijk accepteren. Zoals de meneer met de harde stem op de achterste rij van het zaaltje in de Crea in Amsterdam. Hij houdt een onsamenhangend betoog, maar het komt er op neer dat radio 1 niet deugt. “De zender profileert zich als nieuws- en sportzender. Het programma OVT is geen nieuws. En ook geen sport.”

Hoofdredacteur VPRO Radio Kees Schaepman -hij is als echte VPRO-man de enige op het podium die geen Van Bommels of aanverwante schoenen draagt- kan er maar moeilijk mee om gaan. Daarvoor was hij nou juist bij de VPRO gaan werken in plaats van bij de TROS of de AVRO. Om niet met zulke types te hoeven discussieren. Toch heeft de vervelende luisteraar een punt. Radio 1 heeft geen smoel, zoals een vrouw uit het publiek het verwoord. ‘Radio 1 is zoekende’, zegt radiojournalist bij de AVRO Paul Malherbe liever.

Radio 1 noemt zich een nieuws en sport zender, maar doet er nog van alles ernaast. En dat terwijl je je al kunt afvragen of nieuws en sport zo’n fantastische combinatie is. Radio 1 mikt volgens Schaepman niet zozeer op meer luisteraars. De zender probeert vooral bestaande luisteraars langer vast te houden. Daarbij wil Schaepman niet het brede profiel van Radio 1 verliezen. Dat hoort volgens hem nu eenmaal bij een publieke zender.

Dat is jammer, want dat brede profiel is nu juist het probleem. Radio 1 kent relatief veel afhakers. Luisteraars schakelen op een gegeven moment gedurende de dag over naar een andere zender omdat dat wat ze horen hun niet bevalt. Ben je geïnteresseerd in de actualiteit, wordt je ineens twee uur lang lastiggevallen met geneuzel over hockey en tennis. Heb je net lekker Kunststof geluisterd. Een mooi lang interview met een interessante gast, begint BNN today je ineens aan te spreken alsof je twintig bent. En dat terwijl de gemiddelde leeftijd van de Radio 1 luisteraar 55+ is.

Je kunt niet iedereen bedienen, ook niet als publieke zender. Je moet keuzes durven maken. Maar daar is het omroepbestel niet voor ingericht. De op papier zo mooi klinkende diversiteit leidt in de praktijk tot grijze gezichtsloze radio. Omroepen moeten binnen één zender tot compromissen komen. En de voorziene concurrentie tussen zenders maakt zijn belofte ook niet waar. Radio 1 ziet zijn publiek naar Radio 2 overschakelen. In plaats van zich extra te profileren, probeert Radio 1 meer op zijn concurrent te lijken. Misschien komt het publiek dan terug. Gevolg: één grote eenheidsworst.

De discussie over de toekomst van de radio lijkt op de discussie over de toekomst van de krant. Mensen willen informatie on demand, zoals oprichter en oud-hoofdredacteur van BNR Nieuwsradio Michiel Bicker Caarten -in streepjespak en stropdas- tijdens het debat telkens herhaalt. Internet biedt daar het perfecte platform voor. Kranten en radiozenders zijn te langzaam en te generiek. Dat wil overigens niet zeggen dat ze sneller en toegespitster moeten worden. Elke zender en elke krant moet óf sneller óf toegespitster worden. Alleen internet kan het allebei tegelijk.

Niet alleen de vragen naar de toekomst van de radio en de journalistiek hetzelfde. Ook het antwoord is gelijk: NRC next. Laat de snelheid over aan het medium dat daar goed in is. Hou op net te doen alsof je neutraal bent. Durf te kiezen. En verwijs bij elk artikel of elke reportage naar je website. Dat wat je in de krant zet of uitzendt, is het topje van de ijsberg. Een etalage noemt Malherbe het. Een gids, zou ik zeggen. Daar hebben mensen behoefte aan. De televisiegidsen zijn niet voor niks de grootste tijdschriften in Nederland.

Interview Ekoplan Maastricht