Darfur en het nut van journalistiek in een oorlogsgebied

reportage

darfurJournalist Elwin Verheggen en fotograaf Jan-Joseph Stok waren een maand voor dagblad Trouw in Darfur. Illegaal, want het is bijna onmogelijk om een visum te krijgen. In je eentje overleef je het niet lang in de drie provincies in het oosten van Sudan waar al zes jaar een heftige burgeroorlog woedt. Dus stapten de twee bij de rebellen in een jeep. Verheggen en Stok maakten zoveel mee dat ze bevriend raakten met hun gastheren.

Stok vindt niet dat zijn kompaan en hij daardoor hun werk als journalist niet konden uitvoeren. Ze reisden met de rebellen om praktische redenen. Als er ergens iets gebeurde, verlieten ze tijdelijk de groep en deden hun werk, het vastleggen van de verschrikkingen in beeld en woord. Toen een van hun begeleiders stierf in een gevecht, had Stok het moeilijk. Hij vertelt het rustig hier op deze maandagavond in debatcentrum Tumult in Utrecht, maar het heeft hem zichtbaar aangegrepen.

Stok heeft altijd de sterke drang gevoeld iets bij te dragen. Tijdens zijn studententijd in Maastricht organiseerde hij debatten en lezingen in samenwerking met ATTAC, een linksactivistische actiegroep. Hij kwam er al snel achter dat hij daarmee de wereld niet ging veranderen. Nu voert hij actie met zijn camera. Hij houdt zijn hand omhoog als hij het zegt, alsof hij het ding nog vast heeft.

Vanavond pikt hij zijn oude manier van actievoeren weer even op, doet hij met woorden hier wat hij nog veel beter kan met camera daar. Stok gelooft dat verslag doen in de internationale media van wat er gebeurt in Darfur bijdraagt aan de oplossing van het conflict, anders zou hij niet een maand zijn leven wagen in Darfur. “De media laten aan mensen hier zien wat er gebeurt daar. Die mensen kunnen de overheid onder druk zetten om iets te doen.”

Uitgerekend de organisator van het debat, projectleider Leon Willems van Radio Darfur, is daar veel terughoudener in. De taak van de journalistiek is niet het oplossen van conflicten. Bovendien heeft de internationale gemeenschap in de afgelopen zes jaar niets kunnen betekenen voor Darfur, de aandacht van de media voor het conflict ten spijt. Er spelen allerlei andere belangen dan het leed van de bevolking van Sudan, zoals olie, en die bepalen of het Westen ingrijpt of niet.

‘Zijn’ Radio Darfur maakt daarom lokale radio, voor en door Sudanezen. Alleen zou de zender in Sudan niet veilig zijn, dus zenden ze uit vanuit Nederland in samenwerking met de Wereldomroep. De in november 2008 opgerichte radiozender zendt nu 12 minuten nieuws per dag uit, in vijf talen. In de toekomst wordt dat meer. Kosten: 2 miljoen euro per jaar, waarvan de eerste drie jaar een kwart betaald wordt door de Nederlandse overheid. De rest komt van donateurs. In Nederland werken zes mensen op het kantoor, in Sudan zijn vijftig Sudanezen van allerlei gezindten opgeleid die de verslaggeving verzorgen.

Willems ziet de rol van zijn radiostation als puur faciliterend. “Mensen hebben gewoon recht op informatie. Ze kunnen de toekomst hun land niet bepalen als zeniet weten wat er zich in hun land afspeelt.” Journalisten zouden volgens Wilems bescheiden moeten zijn, meestal overschatten ze hun rol. Dat heeft hij als programmamaker en eindredacteur bij de publieke omroep wel gemerkt. “Misschien is dat wel waarom ik daar gestopt ben. Ik heb er in ieder geval geen spijt van.”

Vorige maand was hij in Tsjaad, een buurland van Darfur. daar ontmoette hij een groepje vrouwen die op zijn radiozender een reportage hadden gehoord over een man wiens dochters waren verkracht. De vrouwen waren daarop bij elkaar gaan zitten om te overleggen hoe zij zich tegen verkrachting zouden kunnen beschermen. “Dan denk ik: het project is geslaagd.” Ook fotograaf Stok heeft gemerkt dat Radio Darfur, lokaal Radio Dabanga genoemd, werkt. Iederee luistert ernaar, zegt hij. Hij kon de uitzendingen niet verstaan, maar heeft ze zo vaak gehoord dat hij het deuntje inmiddels uit zijn hoofd kent. Hij is niet te beroerd het even na te doen: “Radio Dabanga. Radio Dabanga. Radio Dabangaaaa”.

Tags: , , , , , , ,

Leave a Comment

XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>